Polis Akademisi başkanlığı kararının iptali istemi, 18 yaşından önce işlenen suç, Danıştay kararı

T.C.
DANISTAY
8. DAIRE
E. 2019/4147
K. 2022/854
T. 15.2.2022

POLIS AKADEMISI BASKANLIGI KARARININ IPTALI ISTEMI ( Basvurucunun Yazili ve Sözlü Sinavi Kazandiginin Ilan Edilmis Oldugu – 18 Yasindan Küçükken Isledigi Suça Iliskin Kaydin 5352 Sayili Kanun’da Yer Alan Hükme Açikça Aykiri Sekilde Idari Makamlara Verilmis Oldugu Dikkate Alindiginda Özel Hayata Saygi Hakkina Yönelik Müdahalenin Kanuni Dayanaktan Yoksun Oldugu/Özel Hayata Saygi Hakki Ihlal Edilmek Suretiyle Elde Edilen Arsiv Kaydina Dayanilarak Tesis Edilen Islemde Hukuka Uyarlik Bulunmadigi )

ÖZEL HAYATA SAYGI HAKKININ IHLALI ( Kisilerin 18 Yasindan Küçükken Isledigi Herhangi Bir Suça Ait Kayitlarin Idari Makamlara Bildirilmesi Hukuken Mümkün Olmadigi – 18 Yasindan Küçükken Islenen Bir Suçtan Dolayi Sürekli Bir Kamu Görevini Üstlenmekten Yoksun Birakilamayacagi/Davali Idarece Anayasanin 20. Maddesinde Yer Alan Özel Hayata Saygi Hakki Ihlal Edilmek Suretiyle Elde Edilen Arsiv Kaydina Dayanilarak Tesis Edilen Islemin Bozmayi Gerektirdigi )

18 YASINDAN KÜÇÜKKEN ISLENEN SUÇ ( 18 Yasindan Küçükken Isledigi Suça Iliskin Kaydin Idari Makamlara Verilmis Olmasinin Özel Hayata Saygi Hakkina Yönelik Müdahalenin Kanuni Dayanaktan Yoksun Oldugu – 18 Yasindan Küçükken Islenen Bir Suçtan Dolayi Sürekli Bir Kamu Görevini Üstlenmekten Yoksun Birakilamayacagi/Davali Idarece Özel Hayata Saygi Hakki Ihlal Edilmek Suretiyle Elde Edilen Arsiv Kaydina Dayanilarak Tesis Edilen Islemin Hukuka Aykiri Oldugu )

DEVLETIN ÇOCUKLARIN KORUNMASI ILE ILGILI POZITIF YÜKÜMLÜLÜGÜ ( Çocuklarin Isledikleri Bir Suç Nedeniyle Kamu Görevlerinden Sürekli Olarak Yasaklanamayacagi – 18 Yasindan Küçükken Islenen Bir Suçtan Dolayi Sürekli Bir Kamu Görevini Üstlenmekten Yoksun Birakilamayacagi/Davali Idarece Özel Hayata Saygi Hakki Ihlal Edilmek Suretiyle Elde Edilen Arsiv Kaydina Dayanilarak Tesis Edilen Islemin Bozmayi Gerektirdigi )

2709/m.20

5352/m.1,6

4045/m.1

4721/m.11

5271/m.171

ÖZET : Dava, polis akademisi baskanliginin ilisik kesilmesine iliskin isleminin iptali istemine iliskindir.

Basvurucunun yazili ve sözlü sinavi kazandiginin ilan edilmis oldugu, 18 yasindan küçükken isledigi suça iliskin kaydin 5352 Sayili Kanun’da yer alan hükme açikça aykiri sekilde idari makamlara verilmis oldugu dikkate alindiginda özel hayata saygi hakkina yönelik müdahalenin bu yönüyle de kanuni dayanaktan yoksun oldugu anlasilmistir.

Davaci hakkinda tesis edilen islemin, 18 yasindan küçükken isledigi suç nedeniyle hakkinda verilen karara dayandigi ve 18 yasindan küçükken islenen bir suçtan dolayi sürekli bir kamu görevini üstlenmekten yoksun birakilamayacagi hususu dikkate alindiginda, davali idarece özel hayata saygi hakki ihlal edilmek suretiyle elde edilen arsiv kaydina dayanilarak tesis edilen islemde hukuka uyarlik bulunmamaktadir.

ISTEMIN KONUSU : …Bölge Idare Mahkemesi …. Idari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayili kararinin, temyizen incelenerek bozulmasi istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECI :

Dava konusu istem: …Polis Meslek Egitim Merkezi Müdürlügü’ne 19. dönem polis ögrencisi olarak geçici kaydi yapilan davaci tarafindan, ilgili mevzuat uyarinca hakkinda yaptirilan güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi neticesinde Polis Akademisi Baskanliginin 11/10/2017 tarihli islemi ile ilisiginin kesilmesine iliskin islemin iptaline karar verilmesi istenilmistir.

Ilk Derece Mahkemesi kararinin özeti: …. Idare Mahkemesi’nin …tarih ve E:…, K:…sayili kararinda; dava konusu isleme gerekçe olarak gösterilen …. Çocuk Agir Ceza Mahkemesi tarafindan davaci hakkinda Çocugun Cinsel Istismari suçundan dolayi verilen 3 yil Hükmün Açiklanmasinin Geri Birakilmasi Nedeniyle Denetimli Serbestlik cezasinin 03/12/2012 tarihinde kesinlestigi, davacinin denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç islemedigi gerekçesiyle ilgili Mahkemenin E:…ve K….sayili dosyasinda, 23/10/2017 tarihli ek karariyla Düsme kararinin verildigi ve söz konusu Düsme kararinin itiraz edilmeyerek 07/11/2017 tarihinde kesinlestigi, ayrica davacinin (suça sürüklenen çocugun) söz konusu suçu isledigi tarihte resit olmadiginin anlasildigi, bu durumda; ….Çocuk Agir Ceza Mahkemesi’nin …tarihli Ek karariyla davanin düsürülmesine karar verildigi, verilen bu kararla ….Çocuk Agir Ceza Mahkemesi’nin …tarih ve E…., K:…sayili kararinin tüm sonuçlari ile ortadan kaldirildigi ve sanik aleyhinde verilen 1 yil 3 aylik hapis cezasinin sanik hakkinda hukuki sonuç dogurmayacagina iliskin CMK’nin 231/5 maddesindeki emredici hükmü karsisinda, yerel mahkemenin düsme karari ile birlikte yeni olusan hukuki durum ilgili mevzuat hükümleriyle birlikte degerlendirildiginde, Düsme karariyla birlikte Idarenin tesis ettigi dava konusu islemin sebep unsuru ortadan kalktigi anlasildigindan, davacinin ilisiginin kesilmesine iliskin islemde hukuka uyarlik bulunmadigi gerekçesiyle dava konusu islemin iptaline karar verilmistir.

Bölge Idare Mahkemesi kararinin özeti: …Bölge Idare Mahkemesi …. Idari Dava Dairesince; davacinin, Çocugun Cinsel Istismari suçundan yargilandigi ve hakkinda 1 yil 3 ay hapis cezasi takdir edilerek hükmün açiklanmasinin geri birakilmasina karar verildigi anlasilmakla, bu karar nedeniyle Özel Harekat Birimlerinde Istihdam Edilmek Üzere Polis Meslek Egitim Merkezine Alinacak Ögrencilerin Giris Sartlari ve Egitim Ögretimlerine Iliskin Usul ve Esaslarin 7. maddesinin 1. fikrasinin (e-2) bendi ile 21. ve 30. maddeleri uyarinca POMEM’den ilisiginin kesilmesine iliskin dava konusu islemde hukuka aykirilik aksi yöndeki Idare Mahkemesi kararinda ise hukuki isabet görülmedigi gerekçesiyle davalinin istinaf basvurusunun kabulüne, basvuruya konu mahkeme kararinin kaldirilmasina; davanin reddine karar verilmistir.

TEMYIZ EDENIN IDDIALARI: Adli yargiya konu olayin onsekiz yasindan küçükken gerçeklestigi, suça sürüklenen çocuk sifatiyla yargilandigi, verilen hükmün açiklanmasinin geri birakilmasi kararinin hüküm niteliginde olmadigi ve ara karar niteliginde oldugu, benzer durumda olanlara iliskin Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararlarinin bulundugu, hakkindaki kayitlarin Adli Sicil Kanununun 10. maddesi uyarinca yalnizca sorusturma ve kovusturma kapsaminda ilgili hakim ve savcilara verilebilecegi, diger kurumlara verilemeyecegi, dava konusu islemin hukuka aykiri oldugu ileri sürülmektedir.

KARSI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemistir.

DANISTAY TETKIK HÂKIMI DÜSÜNCESI: Temyiz isteminin kabulüyle usul ve yasaya aykiri olan Bölge Idare Mahkemesi kararinin bozulmasi gerektigi düsünülmektedir.

Karar veren Danistay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açiklamalari dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra ve dosya tekemmül ettiginden yürütmenin durdurulmasi istemi hakkinda ayrica bir karar verilmeksizin isin geregi görüsüldü:

KARAR : INCELEME VE GEREKÇE:

MADDI OLAY:

Karabük Polis Meslek Egitim Merkezi Müdürlügü’ne 19. dönem polis ögrencisi olarak geçici kaydi yapilan davacinin ilgili mevzuat uyarinca hakkinda yaptirilan güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi neticesinde …. Çocuk Agir Ceza Mahkemesi’nin …tarih ve E:…, K:…sayili karari ile Çocugun cinsel istismari suçundan 1 yil 3 ay hapis cezasi ile cezalandirildigi ve is bu ceza hakkinda hükmün açiklanmasinin geri birakilmasina ve 3 yil denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulmasina karar verildigi, bu durumun tespit edilmesi üzerine Polis Akademisi Baskanliginin 11/10/2017 tarihli islemi ile ilisiginin kesildigi, söz konusu ilisik kesme kararinin iptali istemiyle bakilmakta olan davanin açildigi anlasilmaktadir.

ILGILI MEVZUAT:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’nin 20. maddesinin üçüncü fikrasinda; herkesin, kendisiyle ilgili kisisel verilerin korunmasini isteme hakkina sahip oldugu, bu hakkin, kisinin kendisiyle ilgili kisisel veriler hakkinda bilgilendirilme, bu verilere erisme, bunlarin düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçlari dogrultusunda kullanilip kullanilmadigini ögrenmeyi de kapsadigi, kisisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kisinin açik rizasiyla islenebilecegi, kisisel verilerin korunmasina iliskin esas ve usullerin kanunla düzenlenecegi hükmüne yer verilmistir.

25/5/2005 tarihli ve 5352 Sayili Adli Sicil Kanunu’nun “amaç ve kapsam” baslikli 1. maddesinde “Bu Kanun, kesinlesmis ceza ve güvenlik tedbirlerine mahkûmiyete iliskin bilgilerin otomatik isleme tâbi bir sistem kullanilarak toplanmasina, siniflandirilmasina, degerlendirilmesine, muhafaza edilmesine ve gerektiginde en seri ve saglikli biçimde ilgililere bildirilmesine dair usul ve esaslari belirler.”, ”Diger bilgilerin kaydi” baslikli 6. maddesinde “ (1) Kamu davasinin açilmasinin ertelenmesine ve hükmün açiklanmasinin geri birakilmasina iliskin kararlar, ancak bir sorusturma veya kovusturmayla baglantili olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Bassavciligi tarafindan istenmesi halinde verilmek üzere kaydedilir. (2) (Ek: 2/7/2012-6352/103 md.) Karsiliksiz yararlanma suçunda etkin pismanliktan yararlanmasi dolayisiyla süpheli, sanik veya hükümlü hakkinda verilen kararlar adlî sicilde bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Onbes yil süreyle muhafaza edilen bu kayitlar, ancak bir sorusturma veya kovusturmayla baglantili olarak Cumhuriyet savcisi veya mahkeme tarafindan istenmesi halinde verilebilir. ”Arsiv bilgilerin istenmesi baslikli 10. maddesinin 3. fikrasinda Onsekiz yasindan küçüklerle ilgili adlî sicil ve arsiv kayitlari; ancak sorusturma ve kovusturma kapsaminda degerlendirilmek üzere Cumhuriyet bassavciliklari, hâkim veya mahkemelerce istenebilir. hükümleri yer almaktadir.

26/10/1994 tarihli ve 4045 Sayili Güvenlik Sorusturmasi, Bazi Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alinmayanlarin Haklarinin Geri Verilmesine ve 1402 Numarali Sikiyönetim Kanununda Degisiklik Yapilmasina Iliskin Kanun’un 1. maddesinde “Güvenlik Sorusturmasi ve Arsiv Arastirmasi; kamu kurum ve kuruluslarinda, yetkili olmayan kisilerin bilgi sahibi olmalari halinde devlet güvenliginin, ulusal varligin ve bütünlügün, iç ve dis menfaatlerin zarar görebilecegi veya tehlikeye düsebilecegi bilgi ve belgelerin bulundugu gizlilik dereceli birimler ile askeri, emniyet ve istihbarat teskilatlarinda çalistirilacak kamu personeli ve ceza infaz kurumlari ve tutukevlerinde çalisacak personel hakkinda yapilir.

Devletin güvenligini, ulusun varligini ve bütünlügünü iç ve dis menfaatlerinin zarar görebilecegi veya tehlikeye düsebilecegi bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarinin tespiti, birim ve kisimlarin tanimlarinin yapilmasi, güvenlik sorusturmasinin ve arsiv arastirmasinin usul ve esaslari ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler oldugu Bakanlar Kurulu Karari ile yürürlüge konulacak yönetmelik ile düzenlenir.” hükmü yer almakta iken 18/10/2018 tarihli ve 7148 Sayili Karayollari Trafik Kanunu ile Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun’un 29. maddesiyle söz konusu maddeye ikinci fikra olarak “Güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi yapmakla görevli birimler, güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi kapsaminda bakanliklar ile kamu kurum ve kuruluslari arsivlerinden ve elektronik bilgi islem merkezlerinden bilgi ve belge almaya, 4/12/2004 tarihli ve 5271 Sayili Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin besinci ve 231. maddesinin on üçüncü fikralari kapsaminda tutulan kayitlara ulasmaya, Cumhuriyet bassavciliklari tarafindan yürütülen sorusturma sonuçlarini, kovusturmaya yer olmadigina dair kararlar ile kesinlesmis mahkeme kararlarini almaya yetkilidir.” hükmü eklenmis ve söz konusu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine yapilan basvuru neticesinde Anayasa Mahkemesi’nin 19/2/2020 tarih ve E:2018/163, K:2020/13 Sayili karari ile ilgili hüküm iptal edilmistir.

4/12/2004 tarihli ve 5271 Sayili Ceza Muhakemesi Kanununun “Kamu davasini açmada takdir yetkisi” baslikli 171. maddesinin 5. fikrasinda “(5) Kamu davasinin açilmasinin ertelenmesine iliskin kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayitlar, ancak bir sorusturma veya kovusturmayla baglantili olarak Cumhuriyet savcisi, hâkim veya mahkeme tarafindan istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanilabilir.”, “Hükmün açiklanmasi ve hükmün açiklanmasinin geri birakilmasi” baslikli 231. maddesinde “(13) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açiklanmasinin geri birakilmasi karari, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayitlar, ancak bir sorusturma veya kovusturmayla baglantili olarak Cumhuriyet savcisi, hâkim veya mahkeme tarafindan istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanilabilir.” hükmü yer almaktadir.

4721 Sayili Türk Medeni Kanunu’nun 11. maddesinde, erginlik (resitlik) yasi 18 olarak kabul edilmis, 5237 Sayili Türk Ceza Kanunu’nun 6/1-c maddesinde, 18 yasini doldurmamis kisinin çocuk oldugu, 5395 Sayili Çocuk Koruma Kanunu’nun 3/1-a maddesinde ise, daha erken yasta ergin olsa bile, 18 yasini doldurmamis kisinin çocuk oldugu vurgulanmistir.

5237 Sayili Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin, 1. fikrasinda da; Kisi, kasten islemis oldugu suçtan dolayi hapis cezasina mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak; a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliginden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunlarin denetim ve gözetimi altinda bulunan kurum ve kuruluslarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten, b) Seçme ve seçilme ehliyetinden (…), c) Velayet hakkindan; vesayet veya kayyimliga ait bir hizmette bulunmaktan, d)Vakif, dernek, sendika, sirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kisiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan, e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteligindeki meslek kurulusunun iznine tabi bir meslek veya sanati, kendi sorumlulugu altinda serbest meslek erbabi veya tacir olarak icra etmekten, yoksun birakilir. (2) Kisi, islemis bulundugu suç dolayisiyla mahkûm oldugu hapis cezasinin infazi tamamlanincaya kadar bu haklari kullanamaz. (4) Kisa süreli hapis cezasi ertelenmis veya fiili isledigi sirada on sekiz yasini doldurmamis olan kisiler hakkinda, birinci fikra hükmü uygulanmaz. hükmüne yer verilmistir.

07/04/2021 tarih ve 7315 Sayili Güvenlik Sorusturmasi ve Arsiv Arastirmasi Kanununun Amaç ve kapsam baslikli 1. maddesinde; Bu Kanun, güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasinin yapilmasina ve elde edilecek verilerin kullanilmasina iliskin temel ilkeleri, kimler hakkinda yapilacagini, arastirma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler oldugunu, bu bilgilerin ne sekilde kullanilacagini, hangi mercilerin sorusturma ve arastirma yapacagini, Degerlendirme Komisyonunun olusumu ve çalisma usul, esaslarini, veri güvenligi ile verilerin saklanma ve silinme sürelerini düzenlemektedir., Hakkinda güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi yapilacaklar baslikli 3. maddesinde; (1) Arsiv arastirmasi, statüsü veya çalistirma sekline bagli olmaksizin ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkinda yapilir. (2) Kurum ve kuruluslarda, yetkili olmayan kisilerin bilgi sahibi olmalari hâlinde devlet güvenliginin, ulusal varligin ve bütünlügün, iç ve dis menfaatlerin zarar görebilecegi veya tehlikeye düsebilecegi bilgi ve belgelerin bulundugu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanligi, Genelkurmay Baskanligi, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teskilatlarinda çalistirilacak kamu personeli ile ceza infaz kurumlari ve tutukevlerinde çalisacak personel, kamu kurum ve kuruluslarinda çalisacak ögretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunlari uyarinca güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasina tabi tutulan kisiler ile milli güvenlik açisindan stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalistirma sekline bagli olmaksizin istihdam edilenler hakkinda güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi birlikte yapilir. Arsiv arastirmasi baslikli 4. maddesinde; (1) Arsiv arastirmasi; a) Kisinin adli sicil kaydinin, b) Kisinin kolluk kuvvetleri tarafindan hâlen aranip aranmadiginin, c) Kisi hakkinda herhangi bir tahdit olup olmadiginin, ç) Kisi hakkinda kesinlesmis mahkeme kararlari ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 Sayili Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin besinci ve 231. maddesinin on üçüncü fikralari kapsaminda alinan kararlar ile kisi hakkinda devam eden veya sonuçlanmis olan sorusturma ya da kovusturmalar kapsamindaki olgularin, d) Hakkinda kamu görevinden çikarilma ya da kesinlesmis memurluktan çikarma cezasi olup olmadiginin, mevcut kayitlardan tespit edilmesidir., Güvenlik sorusturmasi baslikli 5. Maddesinde; (1) Güvenlik sorusturmasi, arsiv arastirmasindaki hususlara ilave olarak kisinin; a) Görevin gerektirdigi niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, b) Yabanci devlet kurumlari ve yabancilarla ilisiginin, c) Terör örgütleri veya suç islemek amaciyla kurulan örgütlerle eylem birligi, irtibat ve iltisak içinde olup olmadiginin, mevcut kayitlardan ve kisinin görevine yansiyacak hususlarin denetime elverisli olacak yöntemlerle yerinden arastirilmak suretiyle tespit edilmesidir., Güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasini yapacak birimler baslikli 6. maddesinin 1. ve 2. fikrasinda (1) Güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi, Milli Istihbarat Teskilati Baskanligi, Emniyet Genel Müdürlügü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafindan yapilir. (2) Güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi yapmakla görevli birimler, kendilerine iletilen taleple sinirli olarak güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi kapsaminda bakanliklar ile kamu kurum ve kuruluslari arsivlerinden ve elektronik bilgi islem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeler ile bu Kanunun 4. maddesinin birinci fikrasinin (ç) bendi kapsamindaki karar ve kayitlari almaya yetkilidir. hükümlerine yer verilmis, ayrica söz konusu Kanun’un 7. maddesinde, yaptirilan güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi sonucunda elde edilen verilerin degerlendirilmesi amaciyla Degerlendirme Komisyonu kurulmasina ve bu komisyonun çalisma esaslarina iliskin kurallara, Kisisel Verilerin Korunmasi baslikli Üçüncü Bölümünde, güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi kapsaminda erisilen bilgilerin ne sekilde islenecegi, korunacagi, güvenlik önlemlerinin alinacagi, ne kadarlik bir zaman dilimi sonrasinda silinip, yok edilecegi gibi düzenlemelere yer verilmistir.

3201 Sayili Emniyet Teskilat Kanunu’nun ek 24. maddesine dayanilarak çikarilan Özel Harekat Birimlerinde Istihdam Edilmek Üzere Polis Meslek Egitim Merkezlerine Alinacak Ögrencilerin Giris Sartlari ve Egitim Ögretimine iliskin Usul ve Esaslarin 7. maddesinin 1. fikrasinin (e) bendinde e) 26/9/2004 tarihli ve 5237 Sayili Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmis olsa bile, adayin kendisinin ve evli ise esinin; 1) Kasten islenen bir suçtan dolayi hükmün açiklanmasinin geri birakilmasina karar verilmis olsa dahi bir yil veya daha fazla süreyle hapis cezasina mahkûm olmamak, 2) Affa ugramis veya hükmün açiklanmasinin geri birakilmasina karar verilmis olsa bile devletin güvenligine karsi suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin isleyisine karsi suçlar, zimmet, irtikâp, rüsvet, hirsizlik, dolandiricilik, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karistirma, edimin ifasina fesat karistirma, suçtan kaynaklanan malvarligi degerlerini aklama, kaçakçilik veya cinsel dokunulmazliga karsi suçlardan dolayi mahkûm olmamak veya bu suçlardan dolayi devam etmekte olan bir sorusturma veya kovusturma bulunmamak veya kovusturmasi uzlasma ile neticelenmemis olmak hükümleri yer almaktadir.

HUKUKI DEGERLENDIRME:

Somut olayda davaciya iliskin suça sürüklenen çocuk sifatiyla yargilandigi davada verilen kararin kayitlarinin Karabük Polis Meslek Egitim Merkezi Müdürlügü’ne verildigi ve bu kayitlar dikkate alinmak suretiyle davacinin Yönetmelikte yer alan sartlari tasimadigindan bahisle Egitim Merkezi Müdürlügü’nden ilisiginin kesildigi anlasilmaktadir.

Yukarida yer verilen 4721 ve 5237 Sayili Kanun kurallari birlikte degerlendirildiginde, 18 yasini doldurmamis her kisinin çocuk sayildigi, kisinin 18 yasindan önce ergin (resit) olsa dahi çocuk sayilmaya devam edilecegi, 5237 Sayili Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin, 4. fikrasina göre de, fiili isledigi sirada 18 yasindan küçük olan kisiler hakkinda 53. maddenin 1. fikrasinda yer alan haklardan yoksun birakilmasina karar verilmeyecegi görülmektedir.

Diger yandan, ülkemiz, 20-30 Eylül 1990 tarihinde Birlesmis Milletler Genel Merkezinde toplanan Çocuklar Için Dünya Zirvesinde Çocuk Haklarina Dair Sözlesmeyi imzalamis, anilan sözlesme 27/01/1995 tarihinde yürürlüge girerek Anayasa’nin 90. maddesine göre iç hukuk normu halini almistir.

Söz konusu sözlesme kapsaminda düzenlenen ve 15/7/2005 tarihli Resmi Gazete’de yayimlanarak, yürürlüge giren 5395 Sayili Çocuk Koruma Kanunu ile çocugun bir suçu isledigi degil, bir suça sürüklendigi kabul edilmistir. Bu yaklasim, çocugu suç isleyen bir suçlu olarak görmeyip, onun suça sürüklendigini kabul ederek bir anlamda fail çocugu da suçun magduru konumunda kabul etmekte, dogal olarak da suça sürüklenen çocugun cezalandirilmasini degil, korunmasini temel amaç olarak kabul etmektedir.

Çocuk adalet sisteminde verilecek tepkinin öncelikli amaci, suçun islenmesinin önlenmesi veya magdurun haklarinin korunmasi degil, çocugun içinde bulundugu ortamdan çikarilip korunmasi, suç islemeyi bir yasam biçimi haline getirmesinin önlenmesi yani çocugun topluma kazandirilmasidir.

Anilan hedefler dogrultusunda, Adli Sicil Kanununda da düzenlemeler yapilmis olup, 5352 Sayili Adli Sicil Kanunu’nun ‘Arsiv bilgilerinin istenmesi’ baslikli 10/3. maddesinde de; “On sekiz yasindan küçüklerle ilgili adlî sicil ve arsiv kayitlari; ancak sorusturma ve kovusturma kapsaminda degerlendirilmek üzere Cumhuriyet bassavciliklari, hâkim veya mahkemelerce istenebilir.” kuralina yer verilmistir.

Adli Sicil Kanununun bu hükmü ile de Kanun koyucu, suç isleyen küçüklerin topluma kazandirilmasini amaçlamis, bu yüzden de küçüklerle ilgili sabika kayitlarinin kullanilmayacagi, baska bir ifade ile küçüklerin sabika kayitlari esas alinarak bir islem tesis edilemeyecegi, bu kisilerin sabika kayitlarinin ancak sorusturma ve kovusturma kapsaminda degerlendirilmek üzere Cumhuriyet Bassavciliklari, hâkim ve mahkemelerce istenebilecegi hüküm altina alinmistir.

Kamu görevlilerinin sadakat, tarafsizlik ve devlete baglilik yükümlülügü çerçevesinde devleti temsil eden ve millî güvenlik bakimindan hassasiyet içeren bazi kamu görevlerine atanacak kisiler bakimindan daha siki nitelikler aranmasi ve birtakim sinirlamalarin getirilmesi dogaldir. Bu sekilde aranan nitelikler ve kanunlarda öngörülen kisitlamalar, kamu hizmetinin etkin ve saglikli bir biçimde yürütülmesi amacina yöneliktir. Silahli kuvvetler, emniyet gibi millî güvenlik açisindan önem arz eden kurumlara personel aliminda ilgili kamu hizmeti niteligi geregi bazi özel kosullarin aranmasi gerektigi açiktir.

Nitekim Avrupa Insan Haklari Mahkemesi de, devletlerin milli güvenligin korunmasi amacini gerçeklestirmede sahip olduklari takdir yetkisinin genis oldugunu kabul etmektedir. AIHM, Sözlesme’ye taraf devletin milli güvenligi korumak için yetkili ulusal makamlarina ilk olarak kisiler hakkinda bilgi toplama ve halka açik olmayan siciller tutma, ikinci olarak milli güvenlik bakimindan önemli kadrolarda çalismak isteyen adaylarin bu ise uygunlugunu takdir ederken bu bilgiyi kullanma yetkisi veren kurallara sahip olmalari gerektiginde kusku bulunmadigini belirtmektedir. (Leander/Isveç, B.No: 9248/81, 26/3/1987, § 59).

Belirli kamu kurum ve kuruluslarda görev yapacak personel alimlarinda uygulanacak güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasinin usul ve esaslari dava konusu islem tarihinde yürürlükte bulunan 4045 Sayili Kanun uyarinca yapilmakta olup, söz konusu Kanunda 18 yasindan küçük çocuklarin adli sicil ve arsiv kayitlarinin güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi yapan birimler tarafindan görülüp görülemeyecegine iliskin herhangi bir hüküm yer almamaktadir. Ayrica 4045 Sayili Kanunu yürürlükten kaldiran ve 17/04/2021 tarih ve 31457 Sayili Resmi Gazete’de yayimlanarak yürürlüge giren 7315 Sayili Güvenlik Sorusturmasi ve Arsiv Arastirmasi Kanununda da söz konusu hususa iliskin herhangi bir düzenleme bulunmadigi görülmektedir.

Sebep unsuru olarak dava konusu isleme benzer uyusmazliga iliskin yapilan bireysel basvuru sonucunda, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nca verilen 27/02/2019 tarih ve 2014/7256 basvuru numarali kararda özetle; …Adalet Bakanliginca yapilan sinavda basarili olarak infaz ve koruma memurluguna yerlestirilmesi düsünülen basvurucu hakkinda Adli Yargi Ilk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu (Komisyon) Baskanliginca güvenlik sorusturmasi islemlerine baslanmistir. Emniyet Müdürlügü tarafindan Komisyon’a gönderilen yazida, güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi sonucunda basvurucuya hirsizlik suçundan islem yapildiginin tespit edildigi bildirilmistir. Basvurucunun hirsizlik suçu nedeniyle 5 ay hapis cezasi ile cezalandirilmasina hükmedildigi, cezanin agir para cezasina çevrildigi ve ertelendigi, suçu isledigi tarihte ise 18 yasindan küçük oldugu anlasilmistir.

Bunun üzerine Komisyon Baskanligi, Adalet Bakanligi Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlügüne, basvurucunun devlet memurluguna atanacaklarda aranan sartlari tasimadigi ve istihdam edilmesinin uygun olmayacagi yönünde görüs bildirmistir.

Basvurucu, atama isleminin yapilmamasi nedeniyle Idare Mahkemesinde iptal davasi açmis, Mahkeme davayi reddetmistir. Basvurucunun temyiz istemi Danistay tarafindan reddedilmis ve hüküm onanmistir.

Anayasa Mahkemesince Il Emniyet Müdürlügünden basvurucu hakkindaki mahkeme kararinin nasil ve nereden tespit edildigi sorulmus, basvurucu hakkinda hirsizlik suçu nedeniyle hazirlik tahkikati yapilmis oldugu, bunun üzerine Cumhuriyet Bassavciligi ile yapilan yazisma sonucunda söz konusu mahkeme kararinin temin edildigi ögrenilmistir.

Anayasa’nin 20. maddesinde güvence altina alinan özel hayata saygi hakki kapsaminda korunan hukuki menfaatlerden biri de bireyin mahremiyet hakkidir.

Idarenin, millî güvenlik açisindan önem arz eden kadrolara atanacak kisilerin tabi olacagi güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi konusunda temel çerçeveyi ortaya koyan kurallar getirmesi elbette mümkündür. Ancak bu alanda düzenleme getiren mevzuatin kisilere, kamu makamlarina hangi kosullarda ve sinirlar içinde bu tür gizli tedbirler uygulama ve potansiyel olarak özel hayatin gizliligine yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildigini yeterince açik olarak gösterecek sekilde kaleme alinmis olmasi gerekir.

Belirli kamu görevlerinde çalistirilacak personele uygulanan güvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasinin dayanagi olan 4045 Sayili Kanun, sorusturma ve arastirmaya konu edilecek bilgi ve belgelerin neler oldugu, bu bilgilerin nerelerden elde edilecegi, ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacagi gibi konularla ilgili düzenleme içermemektedir. Bu açidan söz konusu Kanun’un temel hak ve özgürlüklerin sinirlandirilmasini içeren konuyla ilgili temel esaslari, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemis oldugundan söz etmek mümkün degildir. Buna göre basvuruya konu müdahalenin dayanagi olan düzenlemenin kanunilik sartini saglamadigi sonucuna varilmistir.

Bunun yani sira kanunlarda, kesinlesmis ceza mahkûmiyetlerine uygulanmasi gereken kanun olan 5352 Sayili Kanun’a atif içeren düzenlemenin bulunmadigi, bireyleri keyfilige karsi koruyucu hiçbir hükme yer verilmedigi anlasilmistir. Ayni sekilde Güvenlik Sorusturmasi ve Arsiv Arastirmasi Yönetmeligi’nin de bireylerin özel hayatina saygi hakkinin güvencelerini saglayacak hükümlerden yoksun oldugu görülmüstür.

Devletin çocuklarin korunmasi ile ilgili pozitif yükümlülükleri kapsaminda hukukumuzda bazi kanuni düzenlemelere de yer verildigi görülmektedir. Bunlardan biri çocuklarin isledikleri bir suç nedeniyle kamu görevlerinden sürekli olarak yasaklanamayacaklari ilkesidir. 5237 Sayili Kanun’da, kasten isledigi bir suçtan dolayi hapis cezasina mahkûm olmus ve fiili isledigi sirada 18 yasini doldurmamis olanlarin sürekli bir kamu görevini üstlenmekten mahrum birakilamayacaklari ifade edilmistir.

Ayni sekilde 5352 Sayili Kanun’da 18 yasindan küçüklerle ilgili adli sicil ve arsiv kayitlarinin ancak sorusturma ve kovusturma kapsaminda degerlendirilmek üzere Cumhuriyet bassavciliklari, hâkim veya mahkemelerce istenebilecegi düzenlenmistir. Buna göre kisilerin 18 yasindan küçükken isledigi herhangi bir suça ait kayitlarin idari makamlara bildirilmesi hukuken mümkün degildir.

Öte yandan somut olayda basvurucunun yazili ve sözlü sinavi kazandiginin ilan edilmis oldugu, 18 yasindan küçükken isledigi suça iliskin kaydin 5352 Sayili Kanun’da yer alan hükme açikça aykiri sekilde idari makamlara verilmis oldugu dikkate alindiginda özel hayata saygi hakkina yönelik müdahalenin bu yönüyle de kanuni dayanaktan yoksun oldugu anlasilmistir.

Anayasa Mahkemesi açiklanan gerekçelerle Anayasa’nin 20. maddesinde güvence altina alinan özel hayata saygi hakkinin ihlal edildigine karar vermistir. belirtilmistir.

Bu durumda, davaci hakkinda tesis edilen islemin, Adli Sicil Kanunu’nun 10/3. maddesi geregince davali idareye verilmemesi ve idarece kullanilmamasi gereken bir bilgiye, yani 18 yasindan küçükken isledigi suç nedeniyle hakkinda verilen karara dayandigi ve 18 yasindan küçükken islenen bir suçtan dolayi sürekli bir kamu görevini üstlenmekten yoksun birakilamayacagi hususu dikkate alindiginda, davali idarece anilan Kanun hükmüne aykiri olarak ve Anayasanin 20. maddesinde yer alan özel hayata saygi hakki ihlal edilmek suretiyle elde edilen arsiv kaydina dayanilarak tesis edilen islemde hukuka uyarlik bulunmamaktadir.

SONUÇ : Açiklanan nedenlerle;

1. 2577 Sayili Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,

2. …Bölge Idare Mahkemesi …. Idari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayili kararinin BOZULMASINA,

3. Kullanilmayan …TL yürütmeyi durdurma harcinin istemi hâlinde davaciya iadesine,

4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanin …Bölge Idare Mahkemesi …. Idari Dava Dairesine gönderilmesine, 15.02.2022 tarihinde kesin olarak oybirligi ile karar verildi.