Kamulaştırma Bedelinin Değer Kaybına Uğratılması Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edilmesi
Kamulaştırma Bedelinin Değer Kaybına Uğratılması Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edilmesi
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 10/3/2021 tarihinde, A. Y. ve Digerleri (B. No: 2018/20766) basvurusunda, Anayasa’nin 35. maddesinde güvence altina alinan mülkiyet hakkinin ihlal edildigine karar vermistir.
Basvuranlarin hisse sahibi olduklari tasinmazlari Belediyenin 5/5/1986 tarihli karariyla kamulastirilmistir. Basvurucular tasinmazlarinin kamulastirma bedelinin ödenmedigi gerekçesiyle Belediye aleyhine 2004 yilinda Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) alacak davasi açmistir. Mahkeme davanin reddine karar vermistir. Basvurucular tarafindan temyiz edilen karar Yargitayca onanmis ancak karar düzeltme talebi kabul edilerek bozma karari verilmistir.
Mahkemece bozma kararina uyularak bilirkisi raporu alinmistir. Raporda, söz konusu tasinmaz için 1986 yilinda belirlenen kamulastirma bedelinin, basvurucularin murisinin hissesine düsen karsiliginin 4,67 TL oldugu ve her bir basvurucunun hissesin de 0,94 TL’ye tekabül ettigi belirlenmistir. Mahkeme bu alacagin kamulastirmanin teblig tarihi olan 28/10/1986 tarihinden 17/10/2001 tarihine kadar yasal faizle, 17/10/2001 tarihinden sonra ise kamu alacaklarina uygulanan en yüksek faizle ödenmesine hükmetmistir. Ayrica asil davada reddedilen miktar üzerinden basvurucular aleyhine 9.170 TL vekâlet ücretine karar verilmisken lehlerine 500 TL vekâlet ücretine hükmedilmistir. Basvurucular tarafindan temyiz edilen karar, Yargitay tarafindan onanmistir.
Iddialar
Basvurucular, kamulastirma bedelinin deger kaybina ugratilmasi nedeniyle mülkiyet hakkinin ihlal edildigini ileri sürmüstür.
Mahkemenin Degerlendirmesi
Kamulastirma yoluyla mülkiyet hakkina yapilan müdahalenin orantili olabilmesi için tasinmazin gerçek bedelinin malike ödenmesi ve ayrica ödenen bedelin tespitinde esas alinan tarih ile ödeme tarihi arasinda geçen dönemde gerçeklesen enflasyona nispetle tasinmazin hissedilir derecede deger kaybetmemis olmasi gerekir.
Somut olayda Yargitayin bozma kararinda da belirtildigi gibi kamulastirma bedeli 30/5/1988 tarihinde bankaya depo edilmekle birlikte yine idare tarafindan getirilen bir kisitlama sebebiyle basvuruculara ödenmemistir.
Mevcut bilgi ve belgelere göre bu ödemenin gecikmesinde basvurucularin bir kusuru yoktur. Kamulastirma bedeli, yaklasik otuz iki yil geçtikten sonra enflasyon karsisinda bir güncelleme yapilmadan belirlenmistir. 1986 yilindaki rayiç degeri üzerinden her bir basvurucunun alacagi 0,94 TL olarak tespit edilmistir. Bu nedenle Anayasa’nin 46. maddesine göre tasinmazin gerçek degeri üzerinden kamulastirma yapilmasi yönündeki güvence anlamsiz kalmistir.
1986 yilindaki kamulastirma bedelinin alti sifir atilarak belirlenmesi ve kamulastirma alacaginin geç ödenmesi sebebiyle yol açilan deger kaybi basvuruculara asiri bir külfet yüklemistir. Bu sebeple somut olayda müdahalenin ölçülü olmadigi sonucuna varilmistir.
Anayasa Mahkemesi açiklanan gerekçelerle mülkiyet hakkinin ihlal edildigine ve giderim olarak yeniden yargilamaya karar vermistir.
Bu çerçevede basvuruculara 1986 yilinda ödenmesi gereken toplam 4,67 TL tutarindaki kamulastirma bedelinin, davanin açildigi 2004 yili altinci ayi itibariyla Türkiye Istatistik Kurumu verileri esas alinarak enflasyon karsisinda deger kaybinin giderilmis karsiliginin 30.746,14 TL oldugu belirtilmis, Mahkemece bu hesaplama tarzina göre kamulastirma bedelinin dava tarihindeki güncel enflasyon degeri tespit edilerek dava tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerektigi belirtilmistir. Öte yandan vekâlet ücretine iliskin olarak Sadettin Ekiz (2016/9364) kararinda ortaya konan ilkeler de gözetilerek karar verilmesi gerektigine isaret edilmistir.