Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile devredilen gayrimenkul mal kaçırma amacı taşımaz
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile devredilen gayrimenkul mal kaçırma amacı taşımaz
T.C.
Yargitay
Hukuk Genel Kurulu
2018/533 E. , 2021/1189 K.
Içtihat Metni
MAHKEMESI :Asliye Hukuk Mahkemesi
1. Taraflar arasindaki “tapu iptali ve tescil” davasindan dolayi yapilan yargilama sonunda, Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanin kabulüne iliskin karar davali vekilinin temyizi üzerine Yargitay 1. Hukuk Dairesince yapilan inceleme sonunda bozulmus, mahkemece Özel Daire bozma kararina karsi direnilmistir.
2. Direnme karari davali vekili tarafindan temyiz edilmistir.
3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra geregi görüsüldü:
I. YARGILAMA SÜRECI
Davaci Istemi:
4. Davaci vekili dava dilekçesinde; muris…’in 14.06.2011 tarihinde vefat ettigini, geriye mirasçi olarak taraflar ile dava disi …n’in kaldigini, murisin mirasçilarindan mal kaçirmak amaciyla Ankara Ili, Mamak Ilçesi, 36516 ada 11 parselde kayitli 10 numarali bagimsiz bölümü davali kizina ölünceye kadar bakma sözlesmesi ile devrettigini, evli ve çocuklu olan davalinin Ankara’da ikamet ettigini, Çorum’da oturan babasina bakmasinin mümkün olmadigini, ayrica murisin esinin hayatta ve saglikli olmasi nedeniyle ona bakabilecek güçte oldugunu, gerçek amacin bakim saglamak degil bagis oldugunu ileri sürerek, müvekkilinin miras payi oraninda tapu iptali ve tescil isteginde bulunmustur.
Davali Cevabi:
5. Davali; babasinin kanser hastaligi nedeniyle vefat ettigini, annesinin de kalp hastasi oldugunu ve her ikisine birlikte baktigini, bizzat Çorum’daki evlerine giderek bu sekilde iki yil baktigini, bazen de Ankara’da dava konusu edilen evde baktigini, böylece murise yedi yil boyunca bakip ilgilendigini, bunun üzerine babasinin da kendiliginden tasinmazi adina tescil ettirdigini beyan ederek, davanin reddini savunmustur.
Ilk Derece Mahkemesi Karari:
6. Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 05.07.2012 tarihli ve 2011/395 E., 2012/234 K. sayili karari ile; davalinin kanser hastasi olan babasina hastaliginin ilerledigi dönemde sik sik Çorum’a gidip gelerek hastaneye yatirilmasinda yardimci oldugu, ancak yardiminin olaganüstü boyutlarda olmayip Türk kültürü geregince baba ile kizin birbirine yardimci olma ölçüsünde bulundugu, murisin 11.06.2011 tarihinde vefat ettigi, ölünceye kadar bakma sözlesmesinin ise 12.05.2010 tarihinde düzenlendigi, muris ölmeden önce Çorum’daki bir tasinmazin da taraflarin annesi adina muvazaali olarak tescil edildigi, davacinin babasi ile ilgilenmemesini firsat bilen davali ve onunla birlikte hareket eden annesinin bu sekilde mal sahibi olduklari, murisin hastaliginin ilerledigi evrede Çorum’a giderek hastaneye gidip gelen ve hastanede yattigi dönemde bakim islerini yapan davalinin bir evlattan beklenecek derecede yardimci oldugu, bunun karsiliginda da esasen bagislama niteligindeki tasinmazi ölünceye kadar bakma sözlesmesiyle sahiplendigi, dolayisiyla davacinin muvazaali islemin iptalini talep etmekte hakli oldugu gerekçesiyle davanin kabulüne karar verilmistir.
Özel Daire Bozma Karari:
7. Mahkemenin yukarida belirtilen kararina karsi süresi içinde davali vekili temyiz isteminde bulunmustur.
8. Yargitay 1. Hukuk Dairesinin 07.03.2013 tarihli ve 2012/15708 E., 2013/3443 K. sayili karari ile;
… Dava, muris muvazaasi hukuksal nedenine dayali tapu iptal ve pay oraninda tescil istegine iliskindir.
Mahkemece, temlikin muvazaali oldugu gerekçesiyle davanin kabulüne karar verilmistir.
Toplanan deliller ve tüm dosya içeriginden; miras birakanin 14.06.2011 tarihinde öldügü, mirasçilari olarak dava disi esi ve iki çocugu ile evlatlari olan davanin taraflarinin kaldigi, mirasbirakanin çekisme konusu 11 parsel sayili tasinmazdaki 10 nolu bagimsiz bölümü 12.05.2010 tarihinde ölünceye kadar bakma akdi ile davaliya temlik ettigi, anlasilmaktadir.
Bilindigi üzere; ölünceye kadar bakip gözetme sözlesmesi, taraflarina karsilikli hak ve borçlar yükleyen bir bagittir. (…m.511 ( 6098 sayili Türk Borçlar Yasasinin m. 611)). Baska bir anlatimla ivazli sözlesme türlerindendir. Bu sözlesme ile bakim alacaklisi, sözlesme konusu malin mülkiyetini bakim borçlusuna geçirme; bakim borçlusu da bakim alacaklisina yasanin öngördügü anlamda ölünceye kadar bakip gözetme yükümlülügü altina girer. (…m.5l4 (6098 sayili Türk Borçlar yasasinin m 614)).
Hemen belirtmek gerekir ki, bakip gözetme kosulu ile yapilan temliki islemin geçerliligi için sözlesmenin düzenlendigi tarihte bakim alacaklisinin özel bakim gereksinimi içerisinde bulunmasi zorunlu degildir. Bu gereksinmenin sözlesmeden sonra dogmasi ya da alacaklinin ölümüne kadar çok kisa bir süre sürmüs bulunmasi da sözlesmenin geçerliligine etkili olamaz.
Kural olarak bu tür sözlesmeye dayali bir temlikinde muvazaa ile illetli oldugunun ileri sürülmesi her zaman mümkündür. En sade anlatimla muvazaa, irade ile beyan arasinda kasten yaratilan aykirilik olarak tanimlanabilir. Böyle bir iddia karsisinda, asil olan taraflarin akitteki gerçek ve müsterek amaçlarinin saptanmasidir. (…m.l8 (6098 sayili Türk Borçlar yasasinin m. 19)). Sayet bakim alacaklisinin temliki islemde bakip gözetilme kosulunun degil de, bir baska amaci gerçeklestirme iradesini tasidigi belirlenirse (örnegin mirasçilarindan mal kaçirma düsüncesinde ise), bu takdirde akdin ivazli (bedel karsiligi) oldugundan söz edilemez; akitte bagis amacinin üstün tutuldugu sonucuna varilir. Bu halde de Yargitay Içtihadi Birlestirme Büyük Genel Kurulu’nun l.4.l974 gün ve l/2 sayili Inançlari Birlestirme Karari olayda, uygulama yeri bulur.
Miras birakanin, ölünceye kadar bakip gözetme karsiligi yaptigi temlikin muvazaa ile illetli olup olmadiginin belirlenebilmesi içinde, sözlesme tarihinde murisin yasi, fiziki ve genel saglik durumu, aile kosullari ve iliskileri, elinde bulunan mal varliginin miktari, temlik edilen malin, tüm mamelekine orani, bunun makul karsilanabilecek bir sinirda kalip kalmadigi gibi bilgi ve olgularin gözönünde tutulmasi gerekir.
Somut olaya gelince miras birakanin temlik tarihinde 73 yasinda oldugu, murisle davali tarafin ilgilendigi, ölünceye kadar bakma akitlerinin ivazli akitlerden olup davalinin bakim borcunu yerine getirdigi, mirasbirakanin mal kaçirma amaci olsa idi tüm malvarligini devredebilecekken bunu yapmadigi dolayisiyla temlikin gerçek bakim karsiligi oldugu mal kaçirmanin amaçlanmadigi anlasilmaktadir.
Hal böyle olunca davanin reddine karar verilmesi gerekirken delillerin takdirinde yanilgiya düsülerek yazili sekilde karar verilmesi dogru degildir… gerekçesiyle hüküm oy çoklugu ile bozulmustur.
Direnme Karari:
9. Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 07.11.2013 tarihli ve 2013/379 E., 2013/433 K. sayili karari ile; önceki gerekçeler tekrar edilmek suretiyle direnme karari verilmistir.
Direnme Kararinin Temyizi:
10. Direnme karari süresi içinde davali vekili tarafindan temyiz edilmistir.
II. UYUSMAZLIK
11. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyusmazlik; somut olayda mirasbirakanin 12.05.2010 tarihinde davali kizina ölünceye kadar bakma sözlesmesiyle yaptigi temlikin mirasçilardan mal kaçirma amaçli ve muvazaali olup olmadigi noktasinda toplanmaktadir.
III. GEREKÇE
12. Bilindigi üzere, 6098 sayili Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) özel borç iliskilerinin düzenlendigi ikinci kisimda bir takim sözlesme türlerine yer verilmis ve bu sözlesmelere iliskin olarak özel hükümler öngörülmüstür. Bu hükümler ilke olarak, düzenledikleri sözlesmenin tip ve niteligini belirleyen hükümler olup, kanuni nitelikleri belirli oldugundan isimli sözlesmelerdir.
13. Eldeki davaya konu ölünceye kadar bakma sözlesmesi de TBK’nin 611 (sözlesme tarihinde yürürlükte bulunan mülga 818 sayili Borçlar Kanunu’nun 511) ve devami maddelerinde düzenlenmistir.
14. Türk Borçlar Kanunu’nun 611. maddesinde ölünceye kadar bakma sözlesmesi, bakim borçlusunun bakim alacaklisini ölünceye kadar bakip gözetmeyi, bakim alacaklisinin da bir malvarligini veya bazi malvarligi degerlerini ona devretme borcunu üstlendigi sözlesme seklinde tanimlanmistir.
15. Bu tanimdan anlasilacagi üzere ölünceye kadar bakma sözlesmesi, taraflara karsilikli hak ve borçlar yükleyen bir sözlesmedir. Taraflardan her birinin üstlendigi edim, diger tarafin üstlendigi edimin sebep ve karsiligini olusturdugundan bu sözlesmeler tam iki tarafa borç yükleyen ivazli sözlesme türlerindendir. Bu sözlesme ile bakim alacaklisi, sözlesme konusu malin mülkiyetini bakim borçlusuna geçirme; bakim borçlusu da almis oldugu malin degerine ve bakim alacaklisinin daha önce sahip oldugu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdigi edimleri, bakim alacaklisina ifa etme yükümlülügünü üstlenmektedir. Bakim borçlusu, bakim alacaklisina özellikle uygun gida ve konut saglamak, hastaliginda gerekli özenle bakmak ve onu tedavi ettirmek zorundadir (TBK m. 614/2).
16. Diger yandan 1.4.1974 tarih ve 1/2 sayili Içtihadi Birlestirme Kararinda; “Bir kimsenin; mirasçisini miras hakkindan yoksun etmek amaciyla, gerçekte bagislamak istedigi tapu sicilinde kayitli tasinmaz mali hakkinda tapu sicil memuru önünde iradesini satis dogrultusunda açiklamis oldugunun gerçeklesmis bulunmasi halinde, sakli pay sahibi olsun ya da olmasin miras hakki çignenen tüm mirasçilarin, görünürdeki satis sözlesmesinin Borçlar Kanunu’nun 18. maddesine dayanarak muvazaali oldugunu ve gizli bagis sözlesmesinin de sekil kosulundan yoksun bulundugunu ileri sürerek dava açabileceklerine ve bu dava hakkinin geçerli sözlesmeler için söz konusu olan Medeni Kanunun 507 ve 603. maddelerinin sagladigi haklara etkili olmayacagina” karar verilmistir.
17. Söz konusu içtihadi birlestirme kararinda ölünceye kadar bakma sözlesmeleri tartisma konusu yapilmamis ise de muris muvazaasinda mirasbirakan ile sözlesmenin karsi tarafi, gerçek iradelerine uygun olarak aralarinda yaptiklari bagis sözlesmesini genellikle görünüste yaptiklari satis veya ölünceye kadar bakma sözlesmesi ile gizlediklerinden, Yargitay’in köklesmis kararlarinda diger mirasçilar tarafindan ölünceye kadar bakma sözlesmesiyle yapilan temliklerin de muris muvazaasi nedeniyle geçersiz oldugunun ileri sürülebilecegi kabul edilmistir.
18. Muris muvazaasini öteki nispi muvazaalardan ayiran unsur ise mirasçilari aldatmak amaciyla yapilmasidir. Daha açik bir anlatimla, 1.4.1974 tarih ve 1/2 sayili Içtihadi Birlestirme Kararinda belirtildigi gibi bu muvazaa türünde mirasbirakan, mirasçisini miras hakkindan yoksun birakmak amaciyla, gerçekte bagislamak istedigi tapuda kayitli tasinmaz mali hakkinda tapu memuru önünde iradesini satis veya ölünceye kadar bakma akdi seklinde açiklamaktadir. Bu nedenle bu tür uyusmazliklarin çözümünde bakim borçlusuna yapilan temlikin gerçek yönünün, es söyleyisle mirasbirakanin gerçek irade ve amacinin duraksamaya yer birakmayacak biçimde ortaya çikarilmasi önemlidir. Bunun için de mirasbirakanin sözlesmeyi yapmakta hakli ve makul nedeninin bulunup bulunmadigi, bakim borçlusu ve diger mirasçilarla iliskileri, murisin yasi, saglik durumu, temlik edilen malin tüm mamelekine orani gibi olgulardan yararlanilmasinda zorunluluk vardir.
19. Somut olaya gelindiginde, mirasbirakan… 1938 dogumlu olup, 14.06.2011 tarihinde vefat etmistir. Geride sag esi … ile kendisinden önce vefat eden oglu …’in çocuklari ve davaci oglu ile davali kizi mirasçi olarak kalmistir. Mirasbirakan mesken niteligindeki dava konusu tasinmazini 12.05.2010 tarihinde ölünceye kadar bakma sözlesmesiyle davali kizina devretmis, davaci oglu tarafindan gerçek amacin bagis oldugu, mirastan mal kaçirma amaciyla, muvazaali olarak temlikin yapildigi ileri sürülerek eldeki dava açilmistir.
20. Ancak dosyadaki deliller incelendiginde, Çorum’da ikamet eden mirasbirakanin ölmeden önceki son yedi yilini kanser hastasi olarak geçirdigi, Ankara’ya gelip gitmek suretiyle tedavi gördügü, bu sirada Ankara’da oturan davali kizinin kendisi ile ilgilendigi, zaman zaman Çorum’a da gidip gelerek hem hastanede hem de evde kalarak babasina baktigi, bu sirada kalp ameliyati olan annesine de bakip ilgilendigi anlasilmakta olup, mirasbirakan tarafindan kizinin sagladigi bu bakim ve ileride de kendisine bakip gözetmesi amaciyla dava konusu tasinmazin devredildigi açiktir. Nitekim ölünceye kadar bakma sözlesmesi yapildiktan sonra davali Çorum’a babasinin yanina tasinmis, yasli ve hasta olan murise ölümüne kadar bakarak sözlesmeyle üstlendigi edimini ifa etmistir.
21. Maddi durumu iyi olan murisin dava konusu tasinmaz disinda Ankara ve Çorum’da konut niteliginde dört ayri bagimsiz bölüm ile 300 dönüm kadar arazi sahibi oldugu dosya kapsamindan anlasilmakta olup, mal kaçirma amaci tasimasi hâlinde murisin baska tasinmazlarini da devredebilecekken bunu yapmadigi da açiktir.
22. Ayrica belirtmek gerekir ki, ölünceye kadar bakip gözetme kosulu ile yapilan temliki islemin geçerliligi için sözlesmenin düzenlendigi tarihte bakim alacaklisinin özel bir bakim gereksinimi içerisinde bulunmasi zorunlu degildir. Bu gereksinmenin sözlesmeden sonra dogmasi ya da bu sözlesmede taraflarin hak ve borçlari bakim alacaklisinin ömrüyle sinirli oldugundan bakim alacaklisinin ölümüne kadar çok kisa bir süre sürmüs olmasi da sözlesmenin geçerliligine etkili degildir.
23. Tüm bu olgular karsisinda, murisin tasinmazini sadece bir görünüs yaratmak için degil de samimi olarak bakim temini için ölünceye kadar bakma sözlesmesiyle devrettigi, diger mirasçilarindan mal kaçirma amacini tasimadigi, bakim borçlusu olan davalinin da babasina bakarak karsi edimini ifa ettigi anlasilmakta olup, gerçek bakim karsiligi yapilan sözlesmenin muris muvazaasi nedeniyle geçersiz oldugundan söz edilemez.
24. O hâlde; Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararina uyularak davanin reddine karar verilmesi gerekirken, mahkemece önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykiridir.
25. Bu nedenle direnme karari bozulmalidir.
IV. SONUÇ:
Açiklanan nedenlerle;
Davali vekilinin temyiz itirazlarinin kabulü ile direnme kararinin Özel Daire bozma kararinda gösterilen nedenlerden dolayi 6217 sayili Kanun’un 30. maddesi ile 6100 sayili Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici Madde 3” atfiyla uygulanmakta olan 1086 sayili Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi geregince BOZULMASINA,
Istek hâlinde temyiz pesin harcinin yatirana geri verilmesine,
Ayni Kanun’un 440. maddesi uyarinca kararin teblig tarihinden itibaren on bes gün içerisinde karar düzeltme yolu açik olmak üzere, 07.10.2021 tarihinde oy birligi ile karar verildi.